Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), binaların depreme dayanıklı tasarımı ve mevcut binaların değerlendirilmesi için uyulması zorunlu kuralları belirler. 18 Mart 2018'de yayımlanmış, 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girmiştir ve 2007 yönetmeliğinin yerini almıştır.
TBDY 2018 neyi düzenler?
Yönetmelik; yeni yapılacak binaların deprem etkisi altında tasarımını, mevcut binaların değerlendirilmesini ve güçlendirilmesini, temel ve zemin konularını, yüksek binaları ve sismik yalıtımlı binaları kapsar. Betonarme, çelik, prefabrik, yığma ve ahşap binalar için ayrı kurallar içerir.
Deprem bölgesi haritasından deprem tehlike haritasına
Önceki yönetmelik Türkiye'yi beş deprem bölgesine ayırıyordu. TBDY 2018 ile birlikte bu yaklaşım bırakıldı; artık tasarım, AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritaları üzerinden, parselin coğrafi koordinatına göre belirlenen spektral ivme değerlerine dayanır. Böylece aynı ilin farklı noktalarındaki deprem tehlikesi farklı değerlerle hesaba katılabilir.
Deprem yer hareketi düzeyleri
| Düzey | 50 yılda aşılma olasılığı | Tekrarlanma periyodu |
|---|---|---|
| DD-1 | %2 | 2475 yıl (en büyük deprem) |
| DD-2 | %10 | 475 yıl (standart tasarım depremi) |
| DD-3 | %50 | 72 yıl (sık deprem) |
| DD-4 | %68 | 43 yıl (servis depremi) |
Binalar, kullanım amacına ve yüksekliğine göre bu düzeylerde farklı performans hedeflerini sağlayacak şekilde tasarlanır. Örneğin hastaneler ve okullar gibi deprem sonrasında kullanılması gereken yapılar için hedefler daha sıkıdır.
TBDY 2018'in temel kavramları
- Yerel zemin sınıfı (ZA–ZF): Zeminin deprem davranışını tanımlar ve tasarım spektrumunu değiştirir. Ayrıntıları zemin etüdü yazımızda anlattık.
- Bina kullanım sınıfı (BKS) ve bina önem katsayısı: Binanın kullanım amacına göre belirlenir.
- Deprem tasarım sınıfı (DTS): Deprem tehlikesi ve kullanım sınıfına göre belirlenir; hangi hesap yöntemlerinin ve kuralların uygulanacağını etkiler.
- Bina yükseklik sınıfı (BYS): Bina yüksekliğine göre tanımlanır. En yüksek sınıftaki binalar yüksek bina olarak ayrı kurallara tabidir.
- Tasarım yaklaşımları: Dayanıma göre tasarım (DGT) ile şekil değiştirmeye göre değerlendirme ve tasarım (ŞGDT).
TBDY 2018 ile gelen başlıca yenilikler
- Parsel bazında deprem tehlikesi ve spektral ivme değerleri
- Dört farklı deprem yer hareketi düzeyi ve bina türüne göre performans hedefleri
- Yüksek binalar için ayrı bir bölüm (Bölüm 13) ve performansa dayalı tasarım
- Sismik yalıtımlı binalar için ayrı bir bölüm (Bölüm 14)
- Mevcut binaların değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi için kapsamlı kurallar (Bölüm 15)
- Temel zemini ve temellere ilişkin ayrıntılı kurallar (Bölüm 16)
- Çelik, prefabrik ve yığma yapılar için güncellenen tasarım ve detay kuralları
TBDY 2018 ve mevcut binalar
Yönetmeliğin 15. bölümü; mevcut binaların deprem performansının nasıl belirleneceğini, hangi bilgi düzeyinde veri toplanacağını ve güçlendirme projelerinin nasıl hazırlanacağını tanımlar. Yapı performans analizi ve güçlendirme projesi bu bölüme göre yapılır. Riskli yapı tespiti ise 6306 sayılı Kanun kapsamında ayrı esaslara dayanır.
2019 sonrası yapılan her bina güvenli mi?
Yönetmelik, güvenli bir bina için gerekli kuralları koyar; ama binanın güvenliği bu kuralların projede doğru uygulanmasına ve şantiyede projeye uygun inşa edilmesine bağlıdır. Doğru zemin verisi, iyi kurgulanmış bir taşıyıcı sistem, eksiksiz detaylar, uygun malzeme ve etkin denetim birlikte sonuç verir.
TBDY 2018 ile birlikte kullanılan diğer standartlar
- TS 500: Betonarme yapıların tasarım ve yapım kuralları
- TS 498: Yapı elemanlarının boyutlandırılmasında alınacak yüklerin hesap değerleri
- Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik: Çelik yapılar için
- Uluslararası projelerde Eurocode, ACI 318 ve AISC gibi standartlar
Statik projelerimizi TBDY 2018 ve ilgili standartlara göre hazırlıyoruz; kapsamı Statik Betonarme Proje ve Statik Çelik Proje sayfalarında bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TBDY 2018 ne zaman yürürlüğe girdi?
18 Mart 2018'de Resmî Gazete'de yayımlandı ve 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girdi.
Deprem bölgesi artık yok mu?
TBDY 2018 ile deprem bölgeleri haritası yerine AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritaları kullanılmaya başlandı. Tasarım, parselin koordinatına göre belirlenen değerlere dayanır.
DD-2 depremi nedir?
50 yılda aşılma olasılığı yüzde 10 olan, tekrarlanma periyodu 475 yıl olan deprem yer hareketidir ve standart tasarım depremi olarak da anılır.
Eski binalar TBDY 2018'e göre değerlendirilebilir mi?
Evet. Yönetmeliğin 15. bölümü mevcut binaların değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi için kurallar içerir.
