Yapı performans analizi, mevcut bir binanın deprem sırasında nasıl davranacağını ve ne düzeyde hasar göreceğini; yerinde toplanan malzeme ve donatı verileriyle, TBDY 2018'in mevcut binalar için tanımladığı yöntemlerle belirleyen mühendislik değerlendirmesidir. Güçlendirme kararının temelidir.
Performans analizi neyi ölçer?
Yeni bir bina tasarlanırken malzeme ve donatı bilinir; mühendis bunları seçer. Mevcut bir binada ise her şey sahada bulunmak zorundadır: betonun gerçek dayanımı, donatının miktarı ve düzeni, elemanların boyutları, varsa hasarlar. Performans analizi bu gerçek bilgilerle kurulan bir model üzerinden binanın deprem davranışını hesaplar.
Sonuç, her elemanın ve binanın bütününün hangi performans düzeyinde kaldığıdır. TBDY 2018 bu düzeyleri Sınırlı Hasar, Kontrollü Hasar ve Göçmenin Önlenmesi gibi kademelerle tanımlar. Binanın kullanım amacına göre ulaşması gereken hedef yönetmelikte belirlenir.
Riskli yapı tespiti ile performans analizi arasındaki fark
Bu iki kavram en sık karıştırılan konudur:
| Riskli yapı tespiti | Performans analizi | |
|---|---|---|
| Dayanak | 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun | TBDY 2018, mevcut binaların değerlendirilmesi |
| Kim yapar? | Bakanlıkça lisanslandırılmış kuruluşlar | Yapı mühendisliği ofisleri |
| Amaç | Binanın riskli olup olmadığına karar vermek | Deprem davranışını ayrıntılı belirlemek, güçlendirmeye esas olmak |
| Sonuç | Riskli / riskli değil kararı ve buna bağlı yasal süreç | Eleman bazında hasar düzeyleri, güçlendirme ihtiyacı ve seçenekler |
Kısacası riskli yapı tespiti bir karar, performans analizi ise bir teşhistir. Bina riskli çıkmasa bile güçlendirme düşünülüyorsa ya da kullanım değişecekse performans analizi gerekir.
Kimler yaptırmalı?
- Güçlendirme düşünen bina sahipleri: Güçlendirme projesi, performans analizinin sonuçlarına dayanır.
- Okul, hastane, yurt ve işyeri yöneticileri: Çok sayıda kişinin bulunduğu yapılarda belgeli bir değerlendirme önemlidir.
- Kat ilavesi ya da kullanım değişikliği planlayanlar: Yük artışının mevcut yapıya etkisi mutlaka değerlendirilmelidir.
- Bina satın alacak ya da kiralayacak yatırımcılar: Özellikle eski yapılarda karar öncesi teknik değerlendirme sağlar.
- Depremden sonra hasar gören binalar: Onarım ve güçlendirme kararı için yapının kalan kapasitesi belirlenmelidir.
Yapı performans analizi nasıl yapılır?
- Ön inceleme: Varsa mevcut projeler ve binanın genel durumu incelenir.
- Rölöve: Taşıyıcı sistemin ölçüleri sahada çıkarılır, hasarlar kaydedilir.
- Malzeme tespiti: Betondan karot numuneleri alınır ve laboratuvarda basınç dayanımı belirlenir.
- Donatı tespiti: Tarama cihazları ve sınırlı sıyırma ile donatının çapı, sayısı, aralığı ve korozyon durumu belirlenir.
- Model ve analiz: Toplanan veriyle model kurulur. Yönetmelik koşullarına göre doğrusal yöntemler ya da itme (pushover) analizi gibi doğrusal olmayan yöntemler kullanılır.
- Rapor: Performans düzeyi, zayıf noktalar, güçlendirme ihtiyacı ve seçenekler raporlanır.
Sahadan ne kadar veri toplandığı, yönetmelikteki bilgi düzeyini (sınırlı, orta, kapsamlı) belirler. Bilgi düzeyi yükseldikçe hesap gerçeğe yaklaşır ve gereksiz ihtiyatlı sonuçlardan kaçınılır.
Yığma ve çelik binalarda performans analizi
Performans değerlendirmesi yalnızca betonarme binalara özgü değildir. TBDY 2018'de yığma binalar için ayrı değerlendirme kuralları bulunur; duvarların malzemesi, kalınlığı, boşluk oranı ve döşemelerin rijitliği belirleyicidir. Çelik yapılarda ise birleşimlerin ve stabilite elemanlarının durumu yerinde incelenir.
Performans analizi fiyatı neye göre belirlenir?
Fiyatı belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- Binanın toplam alanı ve kat sayısı
- Hedeflenen bilgi düzeyi ve buna bağlı karot ve donatı tespiti noktası sayısı
- Mevcut projelerin olup olmaması (yoksa rölöve kapsamı büyür)
- Laboratuvar deneyleri ve yerinde çalışma koşulları
- Analiz yöntemi: doğrusal ya da doğrusal olmayan
Bu nedenle sabit bir metrekare fiyatı yerine, bina bilgileri alındıktan sonra kapsamlı bir teklif hazırlamak en sağlıklı yoldur.
Analiz sonucunda ne olur?
Sonuç genellikle üç seçenekten birine götürür: binanın mevcut haliyle kullanılması, güçlendirilmesi ya da yeniden yapılması. Güçlendirme mümkün ve ekonomikse; yeni betonarme perdeler, kolon mantolama veya lifli polimer (FRP) sargı gibi yöntemlerle bina hedef performansa ulaştırılabilir. Bu yöntemleri Güçlendirme Projesi sayfamızda anlattık.
Performans analizi hizmetimizin kapsamı için Yapı Performans Analizi sayfasına göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Deprem performans analizi zorunlu mu?
Her bina için genel bir zorunluluk yoktur. Ancak güçlendirme, kat ilavesi ve kullanım değişikliği gibi durumlarda mevcut yapının değerlendirilmesi gerekir; bazı kamu yapıları için de idareler değerlendirme ister.
Performans analizini kim yapar?
Mevcut binaların TBDY 2018'e göre değerlendirilmesini inşaat mühendisleri ve yapı mühendisliği ofisleri yapar. Riskli yapı tespiti ise 6306 sayılı kanun kapsamında bakanlıkça lisanslandırılmış kuruluşlarca yapılır.
Karot alınırken binaya zarar verilir mi?
Karot sınırlı sayıda ve kontrollü noktadan alınır; alınan boşluklar işlem sonrası uygun harçla onarılır. Nokta sayısı hedeflenen bilgi düzeyine göre belirlenir.
Performans analizi ne kadar sürer?
Yerinde çalışma, laboratuvar deneyleri ve analiz birlikte düşünüldüğünde süre binanın büyüklüğüne ve bilgi düzeyine göre değişir. Takvimi bina bilgileri alındıktan sonra netleştiririz.
