Statik proje nedir?
Farkı, süresi ve bedeli.

Statik proje, bir yapının kendi ağırlığını, kullanım yüklerini, depremi ve rüzgârı güvenle taşıyabilmesi için taşıyıcı sistemin nasıl kurulacağını tanımlayan mühendislik projesidir. Kolonun ölçüsünden döşemenin donatısına kadar, binanın iskeletine dair her karar bu projede verilir; yapı ruhsatı için de zorunludur.

Statik proje neyi tanımlar?

Mimari proje bir binanın nasıl görüneceğini ve nasıl kullanılacağını gösterir. Statik proje ise o binanın ayakta nasıl duracağını tanımlar. Kolonlar, kirişler, perdeler, döşemeler ve temel; hepsinin yeri, boyutu, beton sınıfı ve donatısı statik projede belirlenir.

Bir statik proje üç ana parçadan oluşur:

• Taşıyıcı sistem kurgusu: Yükü hangi elemanların taşıyacağı, perde ve çerçevelerin planda nasıl dağılacağı.
• Hesap raporu: Yüklerin, deprem hesabının ve eleman tasarımlarının yönetmeliklere göre belgelendiği rapor.
• Uygulama paftaları: Kalıp planları, kolon aplikasyonu, donatı ve detay çizimleri. Şantiyede uygulanan ve metrajın çıkarıldığı çizimler bunlardır.

Statik proje ile mimari proje arasındaki fark

İki proje birbirinden bağımsız değildir. Kolon ve perdelerin yeri mimari planı, kiriş yükseklikleri tavan kotlarını etkiler. En iyi sonuç, statik projeci ile mimarın tasarımın başında birlikte çalışmasıyla alınır.

Statik projeyi kim çizer?

Statik proje, İnşaat Mühendisleri Odası'na kayıtlı bir inşaat mühendisi tarafından hazırlanır ve imzalanır. Projeyi imzalayan mühendis "statik proje müellifi" olarak anılır ve projenin hesaplarından mesleki olarak sorumludur. Proje, ruhsat aşamasında belediye ve yapı denetim kuruluşu tarafından incelenir; inşaat da bu projeye göre denetlenir.

Neden gereklidir?

Güvenlik: Türkiye bir deprem ülkesidir. Bir binanın depremde can güvenliğini sağlaması; taşıyıcı sistemin doğru kurulmasına, elemanların yeterli dayanım ve süneklikte tasarlanmasına bağlıdır. Bu tasarım ancak hesapla yapılabilir.

Yasal zorunluluk: Yapı ruhsatı başvurusunda mimari, mekanik ve elektrik projeleriyle birlikte statik proje de istenir.

Ekonomi: İyi kurgulanmış bir taşıyıcı sistem gereksiz beton ve donatıyı önler. Donatı optimizasyonu, yapıyı zayıflatmadan metrajı belirgin biçimde düşürebilir.

Hangi yönetmeliklere göre hazırlanır?

Yurt dışı projelerde o ülkenin yönetmeliği ile birlikte ACI 318 veya Eurocode gibi uluslararası standartlar kullanılır.

Statik proje nasıl hazırlanır?

1. Mimari ön proje ve zemin etüdü: Statik tasarım, mimari plan ve zemin etüt raporuyla başlar. Zemin sınıfı ve taşıma gücü, hem deprem hesabını hem temel sistemini doğrudan etkiler.
2. Taşıyıcı sistem kurgusu: Kolon, kiriş ve perde yerleşimi mimarla birlikte belirlenir.
3. Modelleme ve analiz: Yapı üç boyutlu olarak modellenir; düşey yükler, deprem ve rüzgâr etkileri altında çözülür.
4. Boyutlandırma: Her elemanın kesiti ve donatısı yönetmelik koşullarına göre belirlenir, temel tasarlanır.
5. Paftalar ve rapor: Kalıp, donatı ve detay paftaları ile hesap raporu hazırlanır; ruhsat ve denetim sürecine sunulur.

Hangi programlarla çizilir?

Analiz ve tasarımda Türkiye'de en yaygın kullanılan yazılımlar STA4CAD, ideCAD, Probina, ETABS ve SAP2000'dir; paftalar çoğunlukla AutoCAD ile tamamlanır. Büyük ve çok disiplinli projelerde Revit ve Tekla gibi BIM araçları da kullanılır. Program, mühendisin hesabını hızlandırır; ama taşıyıcı sistem kararını ve sonuçların doğruluğunu mühendis verir. Biz projelerimizde STA4CAD, ETABS, SAP2000 ve AutoCAD'i birlikte kullanıyoruz.

Statik proje ne kadar sürer?

Süre; yapının büyüklüğüne, taşıyıcı sistemin karmaşıklığına ve mimari projenin ne kadar kesinleştiğine bağlıdır. Küçük bir konut projesi genellikle birkaç hafta içinde tamamlanırken, çok bloklu siteler, oteller ve özel yapılar aylar sürebilir. Onay aşamasında belediye ve yapı denetim incelemesi, istenen düzeltmeler ve ek belgeler de takvime eklenir.

Süreyi en çok uzatan şey, statik proje başladıktan sonra mimaride yapılan büyük değişikliklerdir. Mimari ve statik birlikte ilerlediğinde bu revizyonlar azalır.

Statik proje bedeli nasıl belirlenir?

İnşaat Mühendisleri Odası her yıl proje hizmetleri için en az hizmet bedellerini yayımlar. Bu hesap yapının sınıfına ve inşaat alanına göre yapılır ve bir alt sınır oluşturur. Gerçek teklif ise yapının karmaşıklığına, kat sayısına, taşıyıcı sistemin türüne, istenen ek hizmetlere (BIM, üniversite kontrolü, şantiye desteği gibi) ve takvime göre belirlenir.

Fiyatı karşılaştırırken yalnızca rakama değil; hesap raporunun kalitesine, paftaların şantiyede ne kadar anlaşılır olduğuna ve revizyon sürecinde ofise ne kadar kolay ulaşılabildiğine de bakmak gerekir. Ucuz ama şantiyede soru bırakan bir proje, sonunda daha pahalıya gelir.

Statik proje nasıl okunur?

Paftaları okumaya aks sisteminden başlamak gerekir: Kolon ve perdeler, harflerle ve rakamlarla adlandırılan aksların kesişimlerine yerleştirilir. Kolon aplikasyon planı düşey elemanların yerini ve ölçüsünü, kalıp planları her kattaki kiriş ve döşemeleri, donatı paftaları ise çubukların çapını, sayısını ve aralığını gösterir. Temel planı ve detay paftaları (merdiven, konsol, birleşim detayları) projeyi tamamlar.

Sık yapılan hatalar

• Statik projeyi en sona bırakmak. Mimari kesinleştikten sonra taşıyıcı sistem sığdırılmaya çalışıldığında düzensiz, pahalı ve depremde zayıf sistemler ortaya çıkar.
• Zemin etüdünü yetersiz tutmak. Eksik sondaj ya da yanlış zemin parametresi, temelde ya aşırı maliyet ya da risk demektir.
• Şantiyede projeden sapmak. Kolonu kaydırmak, perdeyi kaldırmak, döşemeye proje dışı delik açmak; her biri projenin varsayımlarını bozar. Değişiklikler mutlaka statik projeciye danışılmalıdır.

Betonarme ve çelik yapılar için nasıl çalıştığımızı Statik Betonarme Proje ve Statik Çelik Proje sayfalarında, temel tasarımını ise Zemin & Temel Tasarımı sayfasında bulabilirsiniz.