Radye temel, binanın bütün oturma alanını kaplayan tek parça betonarme plak temeldir. Yükleri geniş bir alana yayarak zemine düşen gerilmeyi azaltır ve farklı oturmaları sınırlar. Ancak her bina için en doğru çözüm değildir; seçim zemin etüdüne ve bina yüklerine göre yapılır.
Temel türleri kısaca
- Tekil temel: Her kolonun altında ayrı bir temel pabucu bulunur. TBDY 2018'e göre tekil temeller bağ kirişleriyle birbirine bağlanır. Sağlam zeminde ve az katlı yapılarda ekonomiktir.
- Sürekli (mütemadi) temel: Bir aks üzerindeki kolonlar ortak bir temel kirişiyle taşınır; iki yönde uygulandığında ızgara temel adını alır.
- Radye temel: Bütün yapı alanı tek bir plakla kaplanır.
- Kazıklı temel: Yükler kazıklarla derindeki taşıyıcı tabakalara aktarılır. Radye ile birlikte kullanıldığında kazıklı radye adını alır.
Radye temel türleri
| Tür | Tanım | Kullanım |
|---|---|---|
| Kirişsiz (düz) radye | Sabit kalınlıkta düz plak | Çok katlı konutlarda yaygın; kalıbı ve uygulaması kolay |
| Kirişli radye | Plak ve kolonları bağlayan temel kirişleri | Açıklıklar büyük ya da yükler düzensiz olduğunda |
| Kolon altı kalınlaştırmalı radye | Kolon ve perdelerin altında plak kalınlaştırılır | Zımbalama etkisinin büyük olduğu durumlarda |
Radye temel ne zaman seçilir?
- Zeminin taşıma gücü düşükse ve tekil ya da sürekli temeller birbirine çok yaklaşıyorsa
- Farklı oturma riski yüksekse
- Bina çok katlıysa ve kolon yükleri büyükse
- Bodrum katlar ve yeraltı suyu nedeniyle su yalıtımı açısından tek parça bir plak avantajlıysa
Pratikte, sürekli temellerin kapladığı alan bina alanının büyük bölümüne ulaştığında radye temel hem daha basit hem de daha ekonomik hale gelir. Karar yine de ezbere değil, zemin etüdü verileri ve hesapla verilir.
Radye temel mi, mütemadi temel mi?
| Radye temel | Sürekli (mütemadi) temel | |
|---|---|---|
| Yük dağılımı | Bütün alana yayılır, zemin gerilmesi düşer | Temel kirişleri boyunca yayılır |
| Farklı oturma | Daha iyi kontrol edilir | Zemine göre daha hassas |
| Kalıp ve işçilik | Basit, hızlı | Daha fazla kalıp ve detay |
| Beton ve donatı | Genellikle daha fazla | Sağlam zeminde daha az |
| Su yalıtımı | Tek düzlem, uygulaması kolay | Daha fazla birleşim ve köşe |
Radye temel nasıl yapılır?
- Kazı ve zemin hazırlığı: Temel kotuna kadar kazılır, gerekiyorsa iksa yapılır ve zemin sıkıştırılır.
- Grobeton: Donatının temiz ve düzgün bir yüzeye oturması için ince bir beton tabakası dökülür.
- Su yalıtımı ve koruma betonu: Yeraltı suyu varsa yalıtım yapılır ve üzeri korunur.
- Donatı: Alt ve üst donatı ağları, sehpalar, kolon ve perde filizleri projeye uygun yerleştirilir.
- Beton dökümü: Soğuk derz oluşmaması için mümkünse kesintisiz dökülür. Kalın radyelerde hidratasyon ısısına karşı önlem alınır.
- Kür: Beton, çatlamayı önlemek için yeterli süre nemli tutulur.
Radye temele ne kadar demir gider?
Bu soru çok sorulur ama tek bir cevabı yoktur. Donatı miktarı radye kalınlığına, kolon aralıklarına, bina yüklerine ve zemin yatak katsayısına bağlıdır. Doğru miktar, statik projedeki donatı paftalarından çıkarılan metrajla belirlenir. Metrekare başına verilen genel rakamlar kaba bir fikir verir ama sipariş ya da maliyet hesabı için kullanılmamalıdır.
Radye temel depreme dayanıklı mı?
Radye temel binayı zemine geniş bir alanla bağlar ve farklı oturmaları azaltır; bu deprem davranışı için olumludur. Ancak bir binanın depreme dayanıklılığı temelden çok taşıyıcı sistemin bütününe bağlıdır: perde yerleşimi, düzensizlikler, detaylar ve malzeme kalitesi. İyi tasarlanmış tekil ya da sürekli temeller de güvenlidir; kötü tasarlanmış bir radye ise güvenlik garantisi değildir.
Radye temelin dezavantajları
- Sağlam zeminde az katlı yapılar için gereğinden pahalı olabilir.
- Kalın radyelerde büyük hacimli beton dökümü planlama ve kür gerektirir.
- Sonradan yapılacak tesisat geçişleri önceden projelendirilmelidir.
Temel sistemi seçimini ve tasarımını Zemin ve Temel Tasarımı hizmetimiz kapsamında yapıyoruz.
Sık sorulan sorular
Radye temel kalınlığı ne kadar olmalı?
Kalınlık; kolon yükleri, açıklıklar, zımbalama kontrolü ve zemin özelliklerine göre hesapla belirlenir. Tek bir standart kalınlık yoktur.
Radye temel ile bodrum su yalıtımı daha mı kolay?
Genellikle evet. Tek düzlemli plak, sürekli temellere göre daha az birleşim ve köşe içerdiği için su yalıtımının uygulanması ve denetlenmesi kolaylaşır.
Kazıklı radye ne zaman gerekir?
Yüzeydeki zemin tabakaları yükleri taşıyamıyor ya da oturmalar kabul edilemeyecek kadar büyükse, radye kazıklarla desteklenerek yükün bir bölümü derindeki sağlam tabakalara aktarılır.
Radye temel mi tekil temel mi daha ucuz?
Sağlam zeminde az katlı yapılarda tekil temel çoğu zaman daha ekonomiktir. Zemin zayıfladıkça ve yükler arttıkça radye temel avantajlı hale gelir. Karşılaştırma projeye özel yapılmalıdır.
