Riskli yapı tespiti, 6306 sayılı Kanun kapsamında bir binanın deprem riski altında olup olmadığının lisanslı kuruluşlarca belirlenmesidir. Sonuç yalnızca teknik bir rapor değildir; bina riskli bulunursa tapuya işlenir ve yıkım ile yeniden yapım süreci başlar.
Riskli yapı nedir?
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'a göre riskli yapı; ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilerle tespit edilen yapıdır. Tespit, Bakanlığın yayımladığı Riskli Binaların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar'a göre yapılır.
Riskli yapı tespitini kim yapar?
Tespiti yalnızca Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlar yapabilir. Lisanslı kuruluşların listesine e-Devlet üzerinden ulaşılabilir. Bakanlık ve idareler de gerekli gördüğü yapılar için tespit yaptırabilir.
Başvuruyu bina maliklerinden biri ya da kanuni temsilcisi yapabilir. Bütün maliklerin birlikte başvurması gerekmez.
Riskli yapı tespiti nasıl yapılır?
- Başvuru ve sözleşme: Malik, lisanslı kuruluşa tapu bilgileriyle başvurur ve sözleşme yapılır.
- Yerinde inceleme: Binanın rölövesi alınır; kolon ve perdelerden karot numuneleri alınarak beton dayanımı belirlenir, donatı tespiti yapılır.
- Analiz: Toplanan verilerle bina modellenir ve Esaslar'daki ölçütlere göre değerlendirilir.
- Rapor ve onay: Rapor, Bakanlığın il müdürlüğüne sunulur ve incelenerek onaylanır.
- Tebliğ ve tapu: Bina riskli bulunursa sonuç tapu kütüğüne işlenir ve maliklere tebliğ edilir.
Çatlak varsa bina riskli midir?
Hayır, tek başına değil. Sıvadaki kılcal çatlaklar çoğu zaman rötre ya da ısıl hareketlerden kaynaklanır ve taşıyıcı sistemle ilgisi yoktur. Buna karşılık kolon ve kirişlerde eğik çatlaklar, beton kabuğun dökülüp donatının görünmesi, paslanma izleri ya da kapı ve pencerelerin sıkışması ciddiye alınması gereken işaretlerdir. Bir binanın durumunu gözle değil, ölçüm ve hesapla değerlendirmek gerekir.
Riskli yapı tespiti ne kadar sürer?
Yerinde inceleme ve laboratuvar deneyleri, binanın büyüklüğüne ve erişim koşullarına göre birkaç gün ile birkaç hafta arasında sürebilir. Raporun il müdürlüğünde incelenmesi ve onaylanması ise ayrı bir süreçtir. Kesin takvimi başvurduğunuz lisanslı kuruluş verebilir.
Riskli yapı kararına itiraz
Maliklerin rapora itiraz hakkı vardır. İtiraz, tebliğden itibaren 15 gün içinde Bakanlığın il müdürlüğüne yapılır ve üniversite öğretim üyelerinin de yer aldığı teknik heyetlerce incelenir. İtiraz sürecinin ayrıntıları ve sonrasındaki haklar için bir avukattan destek almanızı öneririz.
Riskli yapı tespiti ile performans analizi arasındaki fark
| Riskli yapı tespiti | Yapı performans analizi | |
|---|---|---|
| Dayanak | 6306 sayılı Kanun ve Riskli Binaların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar | TBDY 2018 Bölüm 15 |
| Kim yapar? | Yalnızca lisanslı kuruluşlar | Mevcut bina değerlendirmesinde deneyimli mühendisler |
| Sonucu | Riskli ya da riskli değil; tapuya işlenir | Performans düzeyi, eksiklikler ve güçlendirme seçenekleri |
| Amacı | Kentsel dönüşüm sürecini başlatmak | Binayı tanımak, güçlendirme ya da yeniden yapım kararına veri sağlamak |
Kısacası riskli yapı tespiti bir karar üretir, performans analizi ise bir teşhis. Aradaki farkı yapı performans analizi yazımızda daha ayrıntılı ele aldık.
Tespitten sonra ne olur?
Bina riskli bulunursa idare, maliklere binanın yıktırılması için süre verir. Yıkımdan sonra yeniden yapım, malikler arasındaki anlaşmaya ve kentsel dönüşüm mevzuatına göre ilerler. Bu aşamada sağlıklı bir zemin etüdü ve güncel yönetmeliğe uygun bir statik proje yeni binanın güvenliğinin temelidir; bunu statik proje yazımızda anlattık.
Bina riskli bulunmazsa, bu binanın her açıdan yeni yönetmelik düzeyinde olduğu anlamına gelmez. Binanızı daha ayrıntılı tanımak ya da güçlendirme seçeneğini değerlendirmek için yapı performans analizi yaptırabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Riskli yapı tespiti için tüm malikler başvurmalı mı?
Hayır. Maliklerden biri ya da kanuni temsilcisi başvuru yapabilir.
Riskli yapı tespitinin ücretini kim öder?
Ücret, başvuruyu yapan malik ile lisanslı kuruluş arasındaki sözleşmeye göre belirlenir. İdarenin re'sen yaptırdığı tespitlerde durum farklıdır.
Riskli yapı raporuna itiraz süresi ne kadar?
İtiraz, tebliğden itibaren 15 gün içinde Bakanlığın il müdürlüğüne yapılır.
Riskli bulunan bina güçlendirilebilir mi?
Riskli yapı kararı, 6306 sayılı Kanun kapsamında yıkım ve yeniden yapım sürecini başlatır. Güçlendirme seçeneğini değerlendirmek isteyen malikler için doğru adım, tespit öncesinde performans analizi yaptırmaktır.
